فضای خالی زیر کف با گرمایش یا بدون گرمایش در نورث شور

اصلاً چه چیزی فضای خالی زیر کف به حساب می‌آید

قسمت 9.18 مقررات ساختمانی بریتیش کلمبیا درباره فضای خالی زیر کف است، و با تعریف همین فضاها شروع می‌شود. ماده 9.18.1.1 می‌گوید این قسمت برای فضاهای خالی زیر کفی اعمال می‌شود که کمتر از ۲۵ درصد از کل مساحت دیوارهای بیرونی آن‌ها بالای سطح زمین بیرون، به فضای باز راه دارد.

این عدد در نورث شور اهمیت دارد، چون خانه‌های زیادی روی شیب ساخته شده‌اند. فضایی که در سمت پایین شیب باز است و بخش بزرگی از دیوارش بی‌پوشش و باز است، ممکن است کاملاً بیرون از قسمت 9.18 قرار بگیرد. فضایی که در هر دیوار دریچه‌های کوچکی دارد، داخل آن است. معیار، مساحت باز دیوار بالای سطح زمین در مقایسه با کل مساحت دیوار است.

وقتی فضایی داخل قسمت 9.18 قرار گرفت، مقررات پیش از هر چیز پرسش دومی می‌پرسد: این فضا با گرمایش است یا بدون گرمایش. همه الزامات دیگر این قسمت از همین پاسخ جدا می‌شوند. پوشش کف، تهویه و شیوه ساخت دیوارها همه دو بار نوشته شده‌اند، یک بار برای هر حالت.

صاحب‌خانه‌ها وقتی «فضای زیر کف با گرمایش» را می‌شنوند، معمولاً اتاقی تمام‌شده را تصور می‌کنند که دریچه‌ای هوای گرم به آن می‌دمد. برای همین است که این طبقه‌بندی مردم را غافلگیر می‌کند. فضای زیر کف با گرمایش از نظر مقررات می‌تواند فضایی با کف خاکی باشد که شما در بیست سال دو بار به آن سر زده‌اید.

سه شرطی که فضای زیر کف را گرم‌شده می‌کند

ماده 9.18.1.3 جایی است که این طبقه‌بندی تعیین می‌شود، و کوتاه است. فضای خالی زیر کف در این حالت‌ها گرم‌شده به حساب می‌آید: به‌عنوان محفظه هوای گرم استفاده شود، کانال‌های گرمایشی داشته باشد که برای کم کردن هدر رفتن گرما به آن فضا درزگیری و عایق‌کاری نشده‌اند، یا طبق قسمت 9.25 از فضای گرم‌شده جدا نشده باشد.

شرط وسط را دوباره بخوانید. کانال‌های گرمایشی که برای کم کردن هدر رفتن گرما به آن فضا درزگیری و عایق‌کاری نشده‌اند. کانالی که از فضای زیر کف می‌گذرد و هوای گرم به آن نشت می‌دهد، فضا را گرم‌شده می‌کند. هیچ‌کس این را تأیید نکرده است. نصاب کوره داشت مسیر کانال را حل می‌کرد، و طبقه‌بندی فضا به‌عنوان اثر جانبی تغییر کرد.

شرط سوم خانه‌های بیشتری را شامل می‌شود. اگر فضای زیر کف با لایه مانع هوا و عایقی که به شکل توضیح‌داده‌شده در قسمت 9.25 ساخته شده، از بخش گرم‌شده خانه جدا نشده باشد، فضا گرم‌شده است. کفی باز که بین تیرچه‌هایش عایق نیست، یا عایقی که سال‌ها پیش کنار زده شده و پایین افتاده، یعنی فضای زیر کف و اتاق نشیمن یک حجم هوای به هم پیوسته هستند.

شرط اول عمدی است. بعضی خانه‌های قدیمی‌تر طوری ساخته شده‌اند که هوای گرم را به فضای زیر کف بدمند و بگذارند از دریچه‌های کف بالا برود، و این کار کل فضا را به یک کانال تبدیل می‌کند. مقررات برای این حالت قوانین جداگانه دارد که پایین‌تر به آن‌ها می‌پردازیم.

پس سه راه برای افتادن در دسته گرم‌شده وجود دارد، و دو تا از آن‌ها چیزهایی هستند که برای خانه پیش می‌آیند و کسی آن‌ها را طراحی نکرده است. هدف اصلی این مطلب همین است. پیش از برنامه‌ریزی هر کاری، بررسی کنید کدام یک برای خانه شما صدق می‌کند.

• فضای زیر کف به‌عنوان محفظه هوای گرم استفاده می‌شود، یعنی هوای گرم به خود فضا دمیده می‌شود و به اتاق‌های بالا می‌رود.
• کانال‌های گرمایشی از این فضا می‌گذرند و برای کم کردن هدر رفتن گرما به آن درزگیری و عایق‌کاری نشده‌اند.
• فضا طبق قسمت 9.25 از بخش گرم‌شده خانه جدا نشده است. قسمت 9.25 درباره عایق‌کاری، لایه مانع هوا و لایه کنترل بخار است.
• برقرار بودن هر یک از این سه شرط کافی است. هر کدام به‌تنهایی حکم را فعال می‌کند و لازم نیست هر سه با هم برقرار باشند.

هر چیزی که با گرم‌شده شدن فضا تغییر می‌کند

این طبقه‌بندی به سه الزام جداگانه می‌رسد و هر کدام را از نو می‌نویسد.

پوشش کف روشن‌ترین نمونه است. برای فضای زیر کف بدون گرمایش، ماده 9.18.6.1 هر یک از چهار ماده را می‌پذیرد: ۵۰ میلی‌متر آسفالت، ۱۰۰ میلی‌متر بتن سیمان پرتلند ۱۵ مگاپاسکال (MPa)، عایق رولی بام نوع S (Type S roll roofing)، یا پلی‌اتیلن ۰٫۱۰ میلی‌متری. اتصال‌ها دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر روی هم قرار می‌گیرند و با وزنه نگه داشته می‌شوند. این پوششی است که روی زمین پهن می‌شود تا بالا آمدن رطوبت از خاک را کند کند.

برای فضای زیر کف با گرمایش، ماده 9.18.6.2 چیزی از نوع دیگر می‌خواهد. ورق پلی‌اتیلن با ضخامت دست‌کم ۰٫۱۵ میلی‌متر، مطابق CAN/CGSB-51.34-M، که به‌عنوان بخشی از سیستم لایه مانع هوا طبق زیرقسمت 9.25.3 نصب شود. اتصال‌ها دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر روی هم، و یا درزگیری‌شده و با وزنه یکنواخت نگه داشته شوند، یا با بتنی به ضخامت دست‌کم ۵۰ میلی‌متر پوشانده شوند. لبه‌های دور تا دور به دیوار پی درزگیری شوند. همه سوراخ‌ها و عبورها در برابر نشت هوا درزگیری شوند.

این دو پاراگراف دو کار متفاوت را توصیف می‌کنند. اولی یک ورق روی خاک است. دومی سطحی پیوسته و درزگیری‌شده است که به لایه مانع هوای خانه وصل می‌شود، و دور هر لوله و ستونی که از آن می‌گذرد درزگیری شده است.

تهویه هم برعکس می‌شود. ماده 9.18.3.1 الزام می‌کند فضاهای زیر کف بدون گرمایش با روش طبیعی یا مکانیکی تهویه شوند، و جایی که تهویه طبیعی به کار می‌رود، برای هر ۵۰ m2 مساحت کف دست‌کم ۰٫۱ m2 سطح باز بدون مانع دریچه وجود داشته باشد. این دریچه‌ها باید به شکل یکنواخت در دو طرف روبه‌روی ساختمان پخش شوند، و طوری طراحی شوند که جلوی ورود برف، باران و حشرات را بگیرند. ماده 9.18.3.2 فضاهای زیر کف با گرمایش را به جای کاملاً دیگری می‌فرستد: فضاهای زیر کف با گرمایش باید طبق قسمت 9.32 تهویه شوند، که قسمت تهویه مکانیکی است و بر بقیه خانه حاکم است.

دیوارها هم تغییر می‌کنند. جمله (3) ماده 9.18.1.3 الزام می‌کند در دیوارهای فضاهای زیر کف با گرمایش، عایق، سیستم لایه مانع هوا و لایه کنترل بخار طبق قسمت 9.25 نصب شود. فضای زیر کف بدون گرمایش چنین الزامی برای دیوارهایش ندارد، چون عایق به جای آن در کف بالای آن قرار دارد.

فضای زیر کف نیمه‌گرم و نیمه‌سرد، و چرا می‌پوسد

حالت آسیب‌زا همانی است که کسی انتخابش نکرده است. فضای زیر کف به خاطر کانال‌هایی که از آن می‌گذرند گرم‌شده می‌شود، و دریچه‌های دور ساختمان باز می‌مانند، چون از روز ساخت خانه آنجا بوده‌اند و کسی دلیلی برای دست زدن به آن‌ها نداشته است.

بعد دو اتفاق با هم می‌افتد. هوای گرمی که از کانال‌ها نشت می‌کند فضا را پر می‌کند و از دریچه‌ها بیرون می‌رود، پس کوره تمام زمستان هوای بیرون را گرم می‌کند. این بخش پول می‌برد و در قبض دیده می‌شود.

بخش دوم به قیمت خود ساختمان تمام می‌شود. هوای نورث شور در بیشتر ماه‌های سال رطوبت زیادی دارد. وقتی این هوا از دریچه‌ها وارد می‌شود و به سطحی خنک می‌رسد، رطوبت آن روی آن سطح به آب مایع تبدیل می‌شود. در فضای زیر کف، سطح‌های خنک دیوارهای پی، زیر زیرسازی کف (subfloor)، تیرچه‌ها و هر کانال فلزی هستند. آب همانجا می‌ماند و خشک نمی‌شود، چون فضای زیر کف آفتاب ندارد و هوا در آن کم جابه‌جا می‌شود.

نتیجه همان چیزی است که در پروژه‌های بازسازی زیر کف‌ها پیدا می‌کنیم: لکه‌های تیره روی تیرچه‌ها، عایقی که از فاصله بین تیرچه‌ها بیرون افتاده و کاملاً خیس شده، درزهای زنگ‌زده کانال‌ها، و بویی که از دریچه‌های کف به اتاق‌خواب‌ها بالا می‌آید.

خود دریچه‌ها دقیقاً همان کاری را می‌کنند که برایش طراحی شده‌اند. آن‌ها مال فضای زیر کفی هستند که سرد و خشک می‌ماند و از خانه بالای آن جدا است. وقتی گرما وارد آن فضا شود و دریچه‌ها باز بمانند، شما پول گرم کردن هوایی را می‌دهید که از دریچه‌ها بیرون می‌رود، و همان دریچه‌ها هوای مرطوب بیرون را روی سطح‌های خنک می‌کشند.

• هوای گرمی که از کانال‌های درزگیری‌نشده بیرون می‌زند، دما و رطوبت هوای فضای زیر کف را بالا می‌برد.
• دریچه‌های باز دور ساختمان هوای مرطوب بیرون را به داخل می‌کشند و هوای گرم را بیرون می‌دهند.
• هوای مرطوبی که وارد می‌شود روی تیرچه‌های خنک، زیرسازی کف، دیوارهای پی و کانال‌های فلزی میعان می‌شود.
• عایق خیس دیگر عایق نیست و آب را به چوبی که به آن چسبیده نگه می‌دارد.
• هوای فضای زیر کف به سمت بالا به داخل خانه می‌رود و بو و رطوبت را با خودش می‌برد.

یکی را انتخاب کنید و کامل بسازید

دو پاسخ کامل وجود دارد، و هر کدام وقتی کامل ساخته شود کار می‌کند.

بدون گرمایش نگهش دارید. هر کانال گرمایشی داخل فضا را درزگیری و عایق‌کاری کنید تا دیگر گرما به آن فضا ندهد. کف بالا را عایق‌کاری کنید و لایه مانع هوا بین فضای زیر کف و خانه را طبق قسمت 9.25 کامل کنید، تا فضا واقعاً جدا شود. دریچه‌ها را باز نگه دارید و اندازه آن‌ها را طبق ماده 9.18.3.1 بگیرید: برای هر ۵۰ m2 مساحت کف، ۰٫۱ m2 سطح باز بدون مانع دریچه، که به شکل یکنواخت در دو طرف روبه‌روی ساختمان پخش شده و در برابر برف، باران و حشرات محافظت شده باشد. پوشش کف را طبق ماده 9.18.6.1 پهن کنید.

عمداً آن را گرم‌شده کنید. دریچه‌ها را ببندید. دیوارهای پی را عایق‌کاری کنید و لایه مانع هوا و لایه کنترل بخار را طبق قسمت 9.25 نصب کنید. پلی‌اتیلن ۰٫۱۵ میلی‌متری را به‌عنوان بخشی از سیستم لایه مانع هوا پهن کنید، با ۳۰۰ میلی‌متر روی هم قرار گرفتن در اتصال‌ها، درزگیری‌شده و با وزنه، یا پوشیده با ۵۰ میلی‌متر بتن، در تمام دور ساختمان به دیوار پی درزگیری‌شده، و با درزگیری همه عبورها. بعد فضا را طبق قسمت 9.32 تهویه کنید، یعنی فضا به سیستم تهویه مکانیکی خانه وصل می‌شود.

گزینه دوم در ابتدا گران‌تر است و همان گزینه‌ای است که در بیشتر خانه‌های نورث شور که کانال‌ها یا لوله‌ها از قبل زیر کف آن‌ها رد شده‌اند پیشنهاد می‌کنیم. فضای زیر کف به بخش گرم‌شده خانه می‌پیوندد، کانال‌ها دیگر گرما را به فضایی بیرون از عایق از دست نمی‌دهند، و کف‌های بالا دیگر سرد نیستند.

چیزی که شکست می‌خورد، انجام نیمی از هر کدام است. بستن دریچه‌ها بدون پهن کردن پوشش کف درزگیری‌شده، رطوبت خاک را در فضایی بدون راه خروج حبس می‌کند. عایق‌کاری دیوارها بدون درزگیری لبه‌های پلی‌اتیلن، راهی برای هوا از زمین به داخل لایه‌های دیوار باز می‌گذارد. درزگیری کف زمین و باز گذاشتن دریچه‌ها یعنی پول دادن برای گرم کردن بیرون.

پیش از هر کاری باید تکلیف آب روشن شود

هیچ‌کدام از کارهای بالا در فضای زیر کف خیس دوام نمی‌آورد، و مقررات این الزام را دلیل‌دار اول گذاشته است. ماده 9.18.5.1 می‌گوید جز در جایی که بتوان نشان داد لازم نیست، ورود آب به فضای زیر کف باید با شیب‌بندی زمین یا زهکشی کنترل شود. جمله (2) زهکشی دیوارهای پی را به ماده 9.14.2.1 می‌فرستد، و جمله (3) زهکشی پوشش کف یا کف روی زمین را به زیرقسمت 9.16.3.

شیب‌بندی زمین یعنی زمین دور خانه از دیوارها شیب بگیرد تا باران روان شود و کنار پی در خاک فرو نرود. زهکشی یعنی لوله سوراخ‌دار کنار پاشنه‌های پی که آب خاک را جمع می‌کند و دور می‌برد. هر دو در خانه‌های قدیمی‌تر نورث شور بی‌صدا از کار می‌افتند. لوله زهکش دور ساختمان از دهه ۱۹۶۰ اغلب له شده، پر از ریشه است، یا با لای گرفته شده، و لوله‌های ناودانی که قرار بود آب را به آن برسانند، در کارهای قبلی جدا شده‌اند.

شمار زیادی از زمین‌های اینجا هم روی زمینی قرار دارند که سطح آب آن در زمستان تا نزدیک سطح زمین بالا می‌آید. آب راهش را به فضای زیر کف پیدا می‌کند، و پوشش کف پلی‌اتیلن درزگیری‌شده آن را جایی نگه می‌دارد که بتوانید ببینید. این نتیجه مفیدی است، چون حالت دیگر این است که آب به شکل بخار از خاک به فضایی بالا برود که هرگز به آن نگاه نمی‌کنید.

ترتیب کار ما ثابت است: اول شیب‌بندی زمین و زهکش دور ساختمان را درست کنید، مطمئن شوید فضا در یک دوره بارانی خشک می‌ماند، بعد پوشش کف و درزگیری هوا را بسازید. انجام آن به ترتیب برعکس یعنی باز کردن دوباره کار.

رفتن به داخل، و رسیدن به تجهیزات

دو ماده در قسمت 9.18 درباره دسترسی فیزیکی است، و این‌ها همان موادی هستند که در بازسازی‌ها بیشتر از همه جا می‌مانند، چون هیچ نشانی از آن‌ها در یک اتاق تمام‌شده دیده نمی‌شود.

ماده 9.18.2.1 برای هر فضای زیر کفی که به یک واحد مسکونی خدمت می‌دهد، دهانه دسترسی دست‌کم ۵۰۰ در ۷۰۰ میلی‌متر الزام می‌کند، و برای فضاهای دیگر دست‌کم ۵۵۰ در ۹۰۰ میلی‌متر. جمله (2) الزام می‌کند دهانه در یا دریچه داشته باشد، مگر جایی که فضای زیر کف گرم‌شده باشد و دهانه دسترسی از یک فضای گرم‌شده کناری باز شود. این استثنا همان منطق بقیه قسمت را دنبال می‌کند. وقتی فضای زیر کف داخل پوسته گرم‌شده باشد، دریچه‌ای که آن را از اتاق گرم بالا جدا کند، دیگر چیزی برای جدا کردن ندارد.

ماده 9.18.4.1 درباره رسیدن به تجهیزات است. جایی که تجهیزاتی که سرویس لازم دارند، مانند دریچه‌های بازدید لوله (cleanout)، سیفون‌ها و مشعل‌ها، در فضای زیر کف قرار دارند، باید مسیری با ارتفاع و پهنای دست‌کم ۶۰۰ میلی‌متر از در دسترسی تا تجهیزات، و به طول ۹۰۰ میلی‌متر در سمت یا سمت‌هایی از تجهیزات که باید سرویس شوند، فراهم شود.

این مسیر آزاد ۶۰۰ میلی‌متری وقتی عایق تازه به زیر کف اضافه می‌کنید یا روی پوشش کف یک کف بتنی می‌سازید، محدودیتی واقعی است. هر دو از ارتفاع آزاد کم می‌کنند. در فضای زیر کفی که از اول ۹۰۰ میلی‌متر ارتفاع آزاد دارد، نقشه باید پیش از تعیین عایق، این مسیر را در نظر بگیرد.

همین مسیر تعیین می‌کند تجهیزات را کجا می‌توانید بگذارید. دریچه بازدیدی که پشت یک تیر با ۴۰۰ میلی‌متر فضای خزیدن جلوی آن پنهان شده، هر بار یک بار آمدن لوله‌کش است که چند ساعت هزینه دارد.

• دهانه دسترسی: دست‌کم ۵۰۰ در ۷۰۰ میلی‌متر برای یک واحد مسکونی، و در غیر این صورت ۵۵۰ در ۹۰۰ میلی‌متر.
• در یا دریچه لازم است، مگر آنکه فضای زیر کف گرم‌شده باشد و دهانه از یک فضای گرم‌شده کناری باز شود.
• مسیر رسیدن به تجهیزاتی که سرویس لازم دارند: ۶۰۰ میلی‌متر ارتفاع و ۶۰۰ میلی‌متر پهنا، از در دسترسی تا تجهیزات.
• به‌اضافه ۹۰۰ میلی‌متر فضای آزاد در هر سمتی از تجهیزات که باید سرویس شود.

اگر فضای زیر کف شما خودش کانال هواست

شمار کمی از خانه‌های قدیمی‌تر اینجا طوری ساخته شده‌اند که خود فضای زیر کف نقش محفظه هوای گرم را دارد. کوره به داخل فضا می‌دمد، فشار هوای فضا بالا می‌رود، و هوای گرم از دریچه‌هایی که در کف بریده شده بالا می‌رود. ماده 9.18.7.1 بر این خانه‌ها حاکم است، و حدهای آن تنگ است.

فقط فضاهای زیر کف که زیر بخش‌های یک‌طبقه واحدهای مسکونی قرار دارند می‌توانند به‌عنوان محفظه هوای گرم استفاده شوند. بخش دوطبقه خانه را نمی‌توان این‌طور گرم کرد.

مصالح پوشاننده، از جمله عایق، باید رتبه گسترش شعله‌ای داشته باشند که بیشتر از ۱۵۰ نباشد. این چند محصول رایج عایق و ورق را کنار می‌گذارد که در یک فضای زیر کف معمولی پذیرفتنی بودند، چون این فضا حالا هوایی را می‌برد که مردم تنفس می‌کنند، و هر آتشی در آن مستقیم به اتاق‌های بالا می‌رسد.

پوشش کف قابل اشتعال باید زیر هر دهانه دریچه کف با مصالح نسوز محافظت شود که دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر از تصویر دهانه دریچه جلوتر برود و لبه‌های آن به بالا برگشته باشد. این جزئیات برای هر چیزی است که از دریچه کف پایین بیفتد.

اگر این سیستم را دارید و در حال بازسازی هستید، آن را یک نقطه تصمیم بدانید. تبدیل به هوارسانی با کانال، مجموعه‌ای از محدودیت‌ها را برمی‌دارد که در غیر این صورت بر هر انتخاب مصالح شما در آن پایین حاکم خواهند بود.