حداقل ارتفاع سقف زیرزمین در مقررات ساختمانی بریتیش کلمبیا

جدول 9.5.3.1 دقیقاً چه می‌خواهد

ماده 9.5.3.1 مقررات ساختمانی بریتیش کلمبیا کوتاه است. جمله (1) آن می‌گوید ارتفاع سقف و ارتفاع آزاد در اتاق‌ها یا فضاهای کاربری مسکونی باید با جدول 9.5.3.1 مطابق باشد. همه محتوای اصلی در خود جدول است.

جدول چهار ستون دارد. اتاق یا فضا. حداقل ارتفاع سقف به متر. حداقل ارتفاع آزاد به متر. و ستون چهارمی که بیشتر مردم هیچ‌وقت به آن نمی‌رسند: حداقل مساحتی که حداقل ارتفاع سقف باید روی آن فراهم شود.

همین ستون چهارم است که پروژه‌های زیرزمین را تغییر می‌دهد. اتاق نشیمن ۲٫۱ متر (۶ فوت و ۱۱ اینچ) ارتفاع لازم دارد، و این ارتفاع را روی مساحت خود فضا یا ۱۰٫۰ متر مربع، هر کدام کمتر باشد، لازم دارد. اتاق خواب اصلی همان ۲٫۱ متر را روی ۴٫۹ متر مربع لازم دارد. اتاق خواب دیگر آن را روی ۳٫۵ متر مربع لازم دارد. آشپزخانه آن را روی ۳٫۲ متر مربع لازم دارد.

پس یک اتاق تفریح ۳۰ متر مربعی باید روی ۱۰٫۰ متر مربع از کف خود ارتفاع ۲٫۱ متر داشته باشد. ۲۰ متر مربع باقی‌مانده می‌تواند زیر یک باکس سقفی (bulkhead)، یک تیر پایین‌افتاده یا یک ردیف کانال هوا باشد. باکس سقفی بخشی از سقف است که پایین‌تر ساخته و بسته می‌شود تا لوله‌ها، سیم‌ها یا کانال‌ها را بپوشاند. یادداشت (1) جدول یک دستور اندازه‌گیری اضافه می‌کند: مساحت فضا باید در تراز کف اندازه گرفته شود.

جمله‌ای که اجازه دور زدن قاعده را نمی‌دهد

اگر فقط جدول را بخوانید، شاید طرحی زیرکانه به ذهنتان برسد: آن یک تکه بلند را هر جا که پیش آمد بگذارید، اتاق را مطابق مقررات بدانید و سراغ کار بعدی بروید. جمله (4) ماده 9.5.3.1 اجازه این کار را نمی‌دهد.

این جمله می‌گوید سطح‌هایی در اتاق‌ها یا فضاها که ارتفاع سقف و ارتفاع آزاد آن‌ها کمتر از حداقل تعیین‌شده در جدول 9.5.3.1 نیست، باید با ورودی یا ورودی‌های آن اتاق‌ها یا فضاها پیوسته باشند.

پیوسته یعنی متصل در یک تکه یکپارچه، بدون هیچ گسستگی. پس سطحی که شرط را دارد باید به درگاه برسد و از آنجا به شکل یک تکه یکپارچه ادامه پیدا کند. گوشه‌ای بلند در انتهای اتاق که برای رسیدن به آن باید از زیر یک تیر خم شوید حساب نمی‌شود. دو تکه بلند جدا در دو طرف یک باکس سقفی کوتاه هم حساب نمی‌شوند، حتی اگر جمعشان به ۱۰٫۰ متر مربع برسد.

همین جمله است که تعیین می‌کند باکس سقفی کجا برود. اگر کانال‌ها در امتداد دیواری بروند که در روی آن است، مشکل دارید، چون سقف کوتاه درست همان جایی است که سطح دارای شرط باید از آن شروع شود. اگر در امتداد دیوار روبه‌رو بروند، اتاق معمولاً مشکلی ندارد. جابه‌جا کردن مسیر کانال در مرحله طراحی یک کار عادی تأسیسات است. پیدا کردن این تداخل بعد از نصب دیوار گچی دیگر کار عادی نیست.

• سطح دارای شرط از در شروع می‌شود و به شکل یک تکه ادامه پیدا می‌کند.
• دو تکه بلند را که یک باکس سقفی از هم جدا کرده نمی‌شود با هم جمع کرد.
• اتاقی که دو ورودی دارد، این سطح را پیوسته با همان ورودی‌ها لازم دارد.
• مسیر کانال‌ها تعیین می‌کند اتاق قبول می‌شود یا نه، پس مسیر کانال‌ها را پیش از چیدمان اسکلت‌بندی برنامه‌ریزی کنید.

اندازه‌گیری بین سطح‌های تمام‌شده، جایی که بیشتر طرح‌ها رد می‌شوند

ماده 9.5.1.1 روش اندازه‌گیری را تعیین می‌کند. جز در جایی که چیز دیگری گفته شده باشد، ابعاد اتاق‌ها یا فضاها باید بین سطح‌های تمام‌شده دیوار و بین سطح‌های تمام‌شده کف و سقف اندازه گرفته شوند.

کف تمام‌شده و سقف تمام‌شده. این همان جزئیاتی است که طرح‌های زیرزمین را در مرحله‌های آخر خراب می‌کند. صاحب‌خانه متر را روی کف بتنی خام می‌گذارد، تا زیر تیرچه‌ها بالا می‌برد و ۲٫۱۶ متر می‌خواند. تیرچه (joist) یکی از تیرهای چوبی افقی است که کف طبقه بالا را نگه می‌دارد. عدد از ۲٫۱ متر بیشتر است، پس پروژه جلو می‌رود.

بعد ساخت شروع می‌شود. زیرسازی کف (subfloor) روی کف بتنی قرار می‌گیرد. این لایه‌ای از صفحه‌ها روی تیرک‌های زیر کف (sleepers) یا یک غشای برجسته (dimpled membrane) است که کف تمام‌شده را از بتن بالاتر و خشک نگه می‌دارد. کفپوش روی آن می‌آید. دیوار گچی روی سقف نصب می‌شود. گاهی اول تسمه‌کوبی (furring) انجام می‌شود، یعنی نوارهای نازک چوبی یا فلزی که به تیرچه‌ها وصل می‌شوند تا سطح صافی برای پیچ کردن بدهند. هر لایه از هر دو طرف ارتفاع کم می‌کند، و فاصله سطح تمام‌شده تا سطح تمام‌شده به کمتر از ۲٫۱ متر می‌رسد.

راه حل یک حساب ساده در مرحله طراحی است. از اندازه خام شروع کنید، هر چیزی را که روی سقف می‌آید کم کنید، هر چیزی را که روی کف می‌آید کم کنید و آنچه می‌ماند را با جدول مقایسه کنید. این کار را برای پایین‌ترین نقطه در سطح دارای شرط انجام دهید، یعنی سطحی که به در می‌رسد، چون بازرس همان نقطه را پیدا می‌کند.

• فاصله کف بتنی خام تا زیر تیرچه‌ها را در چند نقطه اندازه بگیرید، از جمله زیر هر کانال و هر تیر.
• لایه‌های سقف را کم کنید: تسمه‌کوبی، ضخامت دیوار گچی و هر پروفیل فنری (resilient channel) که برای کنترل صدا به کار می‌رود.
• لایه‌های کف را کم کنید: صفحه‌های زیرسازی کف یا تیرک‌های زیر کف، لایه زیر کفپوش و خود کفپوش.
• عدد باقی‌مانده را داخل سطحی که به در می‌رسد با ۲٫۱ متر مقایسه کنید.

راهرو از اتاق نشیمن سخت‌گیرانه‌تر است

یک ردیف در جدول هیچ تخفیفی در مساحت ندارد. راهرو، هال یا ورودی اصلی ۲٫۱ متر لازم دارد، و ستون حداقل مساحت می‌گوید مساحت فضا.

کل راهرو. تک‌تک متر مربع‌های آن. اتاق نشیمن می‌تواند دو سوم سقفش را به باکس سقفی بدهد و باز هم مطابق مقررات باشد، ولی راهرو نمی‌تواند هیچ بخشی از سقفش را بدهد.

این قاعده برعکس طرزی است که بیشتر مردم درباره نقشه زیرزمین فکر می‌کنند. حس اول این است که کانال‌ها را از راهرو ببرند، چون راهرو فضای رفت‌وآمد است و کسی آنجا نمی‌نشیند. طبق این جدول، راهرو بدترین جا برای آن‌هاست. باکس سقفی در گوشه اتاق تفریح یک تصمیم طراحی است. باکس سقفی که از عرض راهروی زیرزمین می‌گذرد خلاف مقررات است، و کارشناس بررسی نقشه آن را از روی نقشه‌ها می‌بیند.

در عمل، این قاعده راهرو را به اولین چیزی تبدیل می‌کند که در نقشه زیرزمین باید جای آن را تعیین کرد، پیش از اتاق‌ها. مسیری پیدا کنید که ارتفاع کامل را در تمام طول راهرو نگه دارد، بعد مسیرهای تأسیسات را به اتاق‌های دو طرف ببرید، جایی که جدول به شما فضا می‌دهد تا آن‌ها را جا بدهید.

ارتفاع آزاد و ارتفاع سقف دو اندازه متفاوت‌اند

جدول هر دو اصطلاح را به کار می‌برد، و هر کدام به پرسش متفاوتی پاسخ می‌دهد. ارتفاع سقف تا سطح سقف اندازه گرفته می‌شود. ارتفاع آزاد تا پایین‌ترین چیزی اندازه گرفته می‌شود که سر راه است، پس یک تیر، یک کانال یا یک لوله عدد را تعیین می‌کند.

ردیف زیرزمین تمام‌نشده همان ردیفی است که از ارتفاع آزاد استفاده می‌کند. این ردیف ۲٫۰ متر (۶ فوت و ۷ اینچ) می‌خواهد، و ستون مساحت می‌گوید ارتفاع آزاد زیر تیرها و در هر جایی که معمولاً برای رفت‌وآمد استفاده می‌شود. پس در زیرزمینی که کسی آن را تکمیل نکرده، آزمون این است که آیا یک نفر می‌تواند در مسیرهای معمول زیر تیرها با ارتفاع ۲٫۰ متر راه برود.

وقتی آن زیرزمین را تکمیل کنید، ردیف زیرزمین تمام‌نشده دیگر برای اتاق‌هایی که ساخته‌اید اعمال نمی‌شود. اتاق تفریح فضای نشیمن است و ردیف اتاق نشیمن را می‌گیرد. اتاق خواب زیرزمین یکی از ردیف‌های اتاق خواب را می‌گیرد. حمام زیرزمین ردیف حمام را می‌گیرد. حداقل ارتفاع از ۲٫۰ متر به ۲٫۱ متر بالا می‌رود، و آزمون مساحت از مسیرهای رفت‌وآمد به مساحت‌های ستون چهارم تغییر می‌کند.

این تغییر را باید به‌روشنی به هر کسی گفت که به او گفته‌اند زیرزمینش مشکلی ندارد چون می‌تواند در آن راه برود. راه رفتن در آن آزمون زیرزمین تمام‌نشده است. با تکمیل کردن آن، ردیف دیگری از جدول اعمال می‌شود.

اتاق ترکیبی می‌تواند مشکل ارتفاع را حل کند

ماده 9.5.1.2 اجازه می‌دهد دو فضا یک اتاق ترکیبی (combination room) به حساب بیایند، به شرطی که دهانه میان آن‌ها ۳ متر مربع، یا ۴۰ درصد یا بیشتر از مساحت دیوار، هر کدام بزرگ‌تر باشد، را بگیرد. مساحت دیوار از سمت فضای وابسته اندازه گرفته می‌شود. فضای وابسته فضایی است که برای رسیدن به شرط به فضای دیگر تکیه می‌کند.

در زیرزمین، این ماده می‌تواند پاسخ یک نقشه دشوار باشد. فرض کنید یک اتاق تفریح زیر ردیفی از کانال‌ها قرار دارد و به‌تنهایی نمی‌تواند ۱۰٫۰ متر مربع با ارتفاع کامل داشته باشد، و فضای باز کنار آن سقفی بدون مانع دارد. دیوار بین آن‌ها را به اندازه‌ای باز کنید که شرط برآورده شود، تا این دو فضا از نظر جدول یک فضا به حساب بیایند.

عدد ۴۰ درصد از سمت فضای وابسته دیوار اندازه گرفته می‌شود، پس حساب به این بستگی دارد که کدام فضا از دیگری ارتفاع قرض می‌گیرد. این حساب را پیش از اسکلت‌بندی انجام دهید، چون وقتی پای یک تیر در میان باشد، اندازه دهانه به یک پرسش سازه‌ای تبدیل می‌شود.

جمله (2) محدودیتی اضافه می‌کند که برای اتاق خواب‌های زیرزمین مهم است. وقتی فضای وابسته اتاق خواب باشد، باید راه عبور مستقیم میان دو فضا وجود داشته باشد. اتاق خواب نمی‌تواند ارتفاع سقفش را با قرض گرفتن از اتاقی تأمین کند که مستقیم به آن باز نمی‌شود.

پله همان جایی است که ارتفاع معمولاً کم می‌آید

ماده 9.8.2.2 ارتفاع آزاد بالای پله‌ها را تعیین می‌کند، و این عددی جدا از هر عدد جدول 9.5.3.1 است. ارتفاع آزاد بالای پله باید به‌صورت عمودی، در تمام عرض آزاد پله، از خطی راست که بر لبه‌های جلوی کف پله‌ها و پاگردها مماس است تا پایین‌ترین نقطه بالای آن اندازه گرفته شود. لبه جلوی کف پله (nosing) لبه جلویی یک پله است، همان بخشی که از پیشانی پله زیرش جلوتر آمده است.

ارتفاع آزاد لازم به‌طور کلی ۲ ۰۵۰ میلی‌متر است، و برای پله‌هایی که به یک واحد مسکونی تک خدمت می‌کنند ۱ ۹۵۰ میلی‌متر (۶ فوت و ۵ اینچ).

پله زیرزمین بیشتر از هر اتاق زیرزمین رد می‌شود، چون راه‌پله همان جایی است که تأسیسات می‌خواهند از آن عبور کنند. یک کانال از بالای دهانه می‌گذرد. یک تیر در سازه کف بالا درست آنجا قرار می‌گیرد. لوله فاضلاب حمام طبقه بالا کوتاه‌ترین مسیر را می‌رود و آن مسیر از بالای پله‌هاست. هر کدام از این‌ها پایین‌ترین نقطه را تعیین می‌کند، و اندازه‌گیری از خطی شروع می‌شود که به لبه‌های جلوی پله‌ها مماس است، پس عدد روی شیب پله گرفته می‌شود. عددی که از روی کف یک پله مستقیم به بالا گرفته شود ملاک نیست.

فاصله میان این دو عدد جایی مهم می‌شود که سوئیت فرعی در نقشه باشد. اینکه یک پله به یک واحد مسکونی تک خدمت می‌کند یا نه، وقتی واحد مسکونی دوم وجود داشته باشد تغییر می‌کند، و این پرسشی است که باید از اداره ساختمان شهرداری پرسید. از روی نقشه‌ها نمی‌شود درباره آن تصمیم گرفت. سوئیت‌های فرعی علاوه بر قاعده‌های ارتفاعی که اینجا آمده، مجموعه الزامات اضافه خودشان را دارند.

• در تمام عرض آزاد پله اندازه بگیرید، از خطی که به لبه‌های جلوی کف پله‌ها و پاگردها می‌رسد.
• پایین‌ترین چیزی را که از بالای راه‌پله می‌گذرد پیدا کنید: کانال‌ها، تیرها، لوله‌کشی و تیر سر دهانه (header) در بالای رشته پله.
• پیش از اسکلت‌بندی، با اداره ساختمان شهرداری تأیید کنید کدام عدد اعمال می‌شود، به‌ویژه جایی که سوئیت در برنامه است.

اگر ارتفاع واقعاً کم باشد چه کنید

گاهی حتی بعد از اینکه سطح دارای شرط را درست جانمایی کنید، حساب باز هم کم می‌آید. سه راه وجود دارد، و بهتر است آن‌ها را به ترتیب هزینه امتحان کنید.

راه اول جابه‌جا کردن تأسیسات است. کانال‌ها، لوله‌ها و سیم‌کشی را اغلب می‌شود از مسیر دیگری برد و در یک باکس سقفی کوچک‌تر جا داد، و آن باکس را می‌شود به بخشی از اتاق برد که جدول در آن سقف پایین‌تر را مجاز می‌داند. این کار در عمل همیشه اولین چیزی است که باید بررسی کرد، چون در همان سازه موجود انجام می‌شود و از ستون چهارم جدول همان‌طور که نوشته شده استفاده می‌کند.

راه دوم کم کردن لایه‌هاست. لایه‌های کف (floor assembly) نازک‌تر روی کف بتنی، و نصب دیوار گچی مستقیم روی تیرچه‌ها به جای روی تسمه‌کوبی، می‌تواند از هر دو طرف ارتفاع به‌دردبخوری برگرداند. اینجا محدودیت‌هایی هست که از بخش‌های دیگر مقررات، از کنترل رطوبت زیر کف بتنی و از جداسازی صدا در جایی که سوئیت در کار است می‌آید، پس این کار یک تصمیم طراحی است که این محدودیت‌ها را باید در آن سنجید.

راه سوم پایین بردن کف است، و این کار از نوع دیگری است. کندن زمین تا پایین‌تر از پی موجود یعنی پایین بردن پی (underpinning)، یعنی پی را بخش به بخش عمیق‌تر می‌کنند تا خانه در مدتی که خاک زیرش برداشته می‌شود روی پی بماند. این کار به طراحی مهندس سازه و پروانه نیاز دارد، و پیش از اینکه در نقشه کسی بیاید، باید یک متخصص آن را ارزیابی کند. پیش از قیمت گرفتن برای راه سوم، مطمئن شوید که دو راه اول واقعاً جواب نمی‌دهند.

• تأسیسات مکانیکی را از مسیر دیگری ببرید و در یک باکس سقفی کوچک‌تر جا دهید، در جایی که جدول سقف پایین‌تر را مجاز می‌داند.
• لایه‌های کف و سقف تمام‌شده را تا جایی که الزامات رطوبت و صدا اجازه می‌دهند کم کنید.
• کف را با پایین بردن پی پایین ببرید، کاری که به طراحی مهندس سازه، پروانه و ارزیابی یک متخصص نیاز دارد.